📚 COMPLETE 31 RULES OF NUMBER CHANGE
Singular → Plural
D & R Study Centre (Study Bondhu) | Comprehensive English Grammar Guide with Authentic Bengali Contextual Meanings
1 Most Nouns Form Their Plural by Adding -s
সাধারণত অধিকাংশ Noun-এর শেষে 's' যোগ করে Plural করতে হয়।
| Singular (একবচন) | Plural (বহুবচন) |
|---|---|
| Cat (বিড়াল) | Cats (বিড়ালগুলো) |
| Dog (কুকুর) | Dogs (কুকুরগুলো) |
| Book (বই) | Books (বইগুলো) |
| Pen (কলম) | Pens (কলমগুলো) |
| Bag (ব্যাগ) | Bags (ব্যাগগুলো) |
| Chair (চেয়ার) | Chairs (চেয়ারগুলো) |
| Table (টেবিল) | Tables (টেবিলগুলো) |
| Fan (পাখা) | Fans (পাখাগুলো) |
| Door (দরজা) | Doors (দরজাগুলো) |
| Window (জানালা) | Windows (জানালাগুলো) |
| Bottle (বোতল) | Bottles (বোতলগুলো) |
| Plate (থালা) | Plates (থালাগুলো) |
| Ball (বল) | Balls (বলগুলো) |
| Pencil (পেন্সিল) | Pencils (পেন্সিলগুলো) |
| Colour (রং) | Colours (রংগুলো) |
| Notebook (খাতা) | Notebooks (খাতাগুলো) |
| Flower (ফুল) | Flowers (ফুলগুলো) |
| River (নদী) | Rivers (নদীগুলো) |
| School (বিদ্যালয়) | Schools (বিদ্যালয়গুলো) |
| Teacher (শিক্ষক) | Teachers (শিক্ষকবৃন্দ) |
| Ratio (অনুপাত) | Ratios (অনুপাতগুলো) |
| Logo (প্রতীক) | Logos (প্রতীকগুলো) |
| Stereo (স্টিরিও) | Stereos (স্টিরিওসমূহ) |
| Commando (কমান্ডো) | Commandos (কমান্ডোরা) |
| Dynamo (ডায়নামো) | Dynamos (ডায়নামোসমূহ) |
| Canto (অধ্যায়) | Cantos (অধ্যায়গুলো) |
| Memento (স্মারক) | Mementos (স্মারকগুলো) |
| Quarto (কাগজ) | Quartos (কাগজগুলো) |
2 Add -es: s, ss, sh, ch, x, z, Consonant + o
Noun-এর শেষে s, ss, sh, ch, x, z বা Consonant + o থাকলে 'es' যোগ হয়।
| Singular (একবচন) | Plural (বহুবচন) |
|---|---|
| Bus (বাস) | Buses (বাসগুলো) |
| Class (শ্রেণী) | Classes (শ্রেণীসমূহ) |
| Glass (গ্লাস) | Glasses (গ্লাসগুলো) |
| Bush (ঝোপ) | Bushes (ঝোপঝাড়) |
| Brush (ব্রাশ) | Brushes (ব্রাশগুলো) |
| Dish (থালা) | Dishes (থালাগুলো) |
| Bench (বেঞ্চ) | Benches (বেঞ্চগুলো) |
| Church (গীর্জা) | Churches (গীর্জাগুলো) |
| Match (দেশলাই) | Matches (দেশলাইগুলো) |
| Box (বাক্স) | Boxes (বাক্সগুলো) |
| Fox (খেঁকশিয়াল) | Foxes (খেঁকশিয়ালগুলো) |
| Tax (কর) | Taxes (করসমূহ) |
| Quiz (কুইজ) | Quizzes (কুইজগুলো) |
| Topaz (পোখরাজ) | Topazes (পোখরাজগুলো) |
| Mango (আম) | Mangoes (আমগুলো) |
| Tomato (টমেটো) | Tomatoes (টমেটোসমূহ) |
| Potato (আলু) | Potatoes (আলুগুলো) |
| Hero (নায়ক) | Heroes (নায়কগণ) |
| Echo (প্রতিধ্বনি) | Echoes (প্রতিধ্বনিসমূহ) |
| Cargo (পণ্যসম্ভার) | Cargoes (পণ্যসমূহ) |
| Volcano (আগ্নেয়গিরি) | Volcanoes (আগ্নেয়গিরিগুলো) |
| Negro (অশ্বেতাঙ্গ ব্যক্তি) | Negroes (অশ্বেতাঙ্গ ব্যক্তিগণ) |
3 Consonant + y → ies
Noun-এর শেষে Consonant + 'y' থাকলে, 'y' উঠে গিয়ে 'ies' বসে।
| Singular (একবচন) | Plural (বহুবচন) |
|---|---|
| City (শহর) | Cities (শহরগুলো) |
| Lady (মহিলা) | Ladies (মহিলাগণ) |
| Baby (শিশু) | Babies (শিশুরা) |
| Fly (মাছি) | Flies (মাছিরা) |
| Butterfly (প্রজাপতি) | Butterflies (প্রজাপতিরা) |
| Diary (দিনলিপি) | Diaries (দিনলিপিগুলো) |
| Company (সংস্থা) | Companies (সংস্থাসমূহ) |
| Party (দল) | Parties (দলগুলো) |
| Army (সেনাবাহিনী) | Armies (সেনাবাহিনীগুলো) |
| Story (গল্প) | Stories (গল্পগুলো) |
| Factory (কারখানা) | Factories (কারখানাসমূহ) |
| Country (দেশ) | Countries (দেশগুলো) |
| Memory (স্মৃতি) | Memories (স্মৃতিসমূহ) |
| Property (সম্পত্তি) | Properties (সম্পত্তিসমূহ) |
| Trophy (ট্রফি) | Trophies (ট্রফিগুলো) |
| Cherry (চেরি) | Cherries (চেরিগুলো) |
| Family (পরিবার) | Families (পরিবারগুলো) |
| Penny (পয়সা) | Pennies (পয়সাগুলো) |
| Library (গ্রন্থাগার) | Libraries (গ্রন্থাগারসমূহ) |
| Enemy (শত্রু) | Enemies (শত্রুরা) |
| Pony (ছোট ঘোড়া) | Ponies (ছোট ঘোড়াগুলো) |
4 Vowel + y → Add s Only
Noun-এর শেষে Vowel + 'y' থাকলে, 'y' পরিবর্তন না করে কেবল 's' যোগ হয়।
| Singular (একবচন) | Plural (বহুবচন) |
|---|---|
| Boy (বালক) | Boys (বালকেরা) |
| Toy (খেলনা) | Toys (খেলনাগুলো) |
| Day (দিন) | Days (দিনগুলো) |
| Key (চাবি) | Keys (চাবিগুলো) |
| Monkey (বানর) | Monkeys (বানরগুলো) |
| Donkey (গাধা) | Donkeys (গাধাগুলো) |
| Valley (উপত্যকা) | Valleys (উপত্যকাগুলো) |
| Ray (রশ্মি) | Rays (রশ্মিগুলো) |
| Way (পথ) | Ways (পথগুলো) |
| Joy (আনন্দ) | Joys (আনন্দসমূহ) |
| Essay (প্রবন্ধ) | Essays (প্রবন্ধগুলো) |
| Holiday (ছুটি) | Holidays (ছুটির দিনগুলো) |
| Chimney (চিমনি) | Chimneys (চিমনিগুলো) |
| Turkey (টার্কি) | Turkeys (টার্কি পাখিগুলো) |
| Journey (ভ্রমণ) | Journeys (ভ্রমণগুলো) |
| Alley (গলি) | Alleys (গলিগুলো) |
| Cowboy (কাউবয়) | Cowboys (কাউবয়রা) |
| Highway (মহাসড়ক) | Highways (মহাসড়কগুলো) |
| Relay (রিলে) | Relays (রিলেসমূহ) |
| Survey (জরিপ) | Surveys (জরিপসমূহ) |
5 f / fe → ves
Noun-এর শেষে f বা fe থাকলে, তা উঠে গিয়ে 'ves' বসে।
| Singular (একবচন) | Plural (বহুবচন) |
|---|---|
| Knife (ছুরি) | Knives (ছুরিগুলো) |
| Wife (স্ত্রী) | Wives (স্ত্রীরা) |
| Life (জীবন) | Lives (জীবনসমূহ) |
| Leaf (পাতা) | Leaves (পাতাগুলো) |
| Calf (বাছুর) | Calves (বাছুরগুলো) |
| Half (অর্ধেক) | Halves (অংশগুলো) |
| Wolf (নেকড়ে) | Wolves (নেকড়েরা) |
| Shelf (তাক) | Shelves (তাকগুলো) |
| Thief (চোর) | Thieves (চোরেরা) |
| Self (নিজ) | Selves (সত্ত্বাসমূহ) |
| Elf (বামন) | Elves (বামনগুলো) |
| Loaf (পাউরুটি) | Loaves (পাউরুটিগুলো) |
| Sheaf (আঁটি) | Sheaves (আঁটিগুলো) |
6 Exceptions (f/fe + s) & Both Forms Accepted
ব্যতিক্রম: কিছু Noun-এর শেষে f বা fe থাকা সত্ত্বেও কেবল 's' যোগ হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Chief (প্রধান) | Chiefs |
| Roof (ছাদ) | Roofs |
| Proof (প্রমাণ) | Proofs |
| Gulf (উপসাগর) | Gulfs |
| Safe (সিন্দুক) | Safes |
| Cliff (পাহাড়ের ঢাল) | Cliffs |
| Belief (বিশ্বাস) | Beliefs |
| Scarf (স্কার্ফ) | Scarfs / Scarves |
| Hoof (খুর) | Hoofs / Hooves |
| Dwarf (বামন) | Dwarfs / Dwarves |
| Wharf (জেটি) | Wharfs / Wharves |
7 Irregular: Vowel Change
কিছু Noun-এর Plural করতে ভিতরের Vowel পরিবর্তন হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Man | Men |
| Woman | Women |
| Foot | Feet |
| Tooth | Teeth |
| Goose | Geese |
| Mouse | Mice |
| Louse | Lice |
8 Irregular: Add -en/-ren
কিছু Noun-এর শেষে 'en' বা 'ren' যোগ হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Child | Children |
| Ox | Oxen |
| Brother | Brethren (ধর্মীয়) |
9 Same Singular & Plural Form
কিছু Noun-এর Singular ও Plural একই রূপ।
| Noun | Meaning |
|---|---|
| Deer | হরিণ |
| Sheep | ভেড়া |
| Fish | মাছ |
| Species | প্রজাতি |
| Series | ক্রম/সিরিজ |
| Aircraft | বিমান |
| Salmon | স্যামন মাছ |
| Swine | শূকর |
10 Latin: -us → -i
Latin শব্দে -us শেষ হলে -i হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Cactus | Cacti |
| Focus | Foci |
| Syllabus | Syllabi |
| Radius | Radii |
| Nucleus | Nuclei |
| Fungus | Fungi |
| Stimulus | Stimuli |
11 Latin: -um → -a
Latin শব্দে -um শেষ হলে -a হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Datum | Data |
| Medium | Media |
| Curriculum | Curricula |
| Memorandum | Memoranda |
| Bacterium | Bacteria |
| Stratum | Strata |
12 Latin: -a → -ae
Latin শব্দে -a শেষ হলে -ae হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Formula | Formulae |
| Vertebra | Vertebrae |
| Larva | Larvae |
| Alga | Algae |
13 Greek: -is → -es
Greek শব্দে -is শেষ হলে -es হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Analysis | Analyses |
| Basis | Bases |
| Crisis | Crises |
| Thesis | Theses |
| Diagnosis | Diagnoses |
| Oasis | Oases |
| Hypothesis | Hypotheses |
14 Greek: -on → -a
Greek শব্দে -on শেষ হলে -a হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Criterion | Criteria |
| Phenomenon | Phenomena |
| Automaton | Automata |
15 French: -eau → -eaux
French শব্দে -eau শেষ হলে -eaux হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Bureau | Bureaux |
| Chateau | Chateaux |
| Plateau | Plateaux |
| Tableau | Tableaux |
16 Italian: -o → -i
Italian শব্দে -o শেষ হলে -i হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Tempo | Tempi |
| gggg | ggg |
17 Compound: Main Word Plural (with Preposition/Hyphen)
যৌগিক Noun-এ Preposition বা Hyphen থাকলে প্রধান শব্দটির Plural হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Father-in-law | Fathers-in-law |
| Mother-in-law | Mothers-in-law |
| Passer-by | Passers-by |
| Looker-on | Lookers-on |
| Commander-in-chief | Commanders-in-chief |
| Man-of-war | Men-of-war |
| Coat-of-mail | Coats-of-mail |
18 Compound: Both Words Plural
কিছু যৌগিক Noun-এ উভয় শব্দের Plural হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Man-servant | Men-servants |
| Woman-doctor | Women-doctors |
| Lord-justice | Lords-justices |
| Knight-templar | Knights-templars |
19 Compound: Last Word Plural (No Preposition)
যদি যৌগিক Noun-এ Preposition না থাকে, শেষের শব্দটির Plural হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Bookcase | Bookcases |
| Armchair | Armchairs |
| Classroom | Classrooms |
| Teaspoon | Teaspoons |
| Forget-me-not | Forget-me-nots |
20 Letters, Numbers, Signs, Abbreviations
অক্ষর, সংখ্যা, চিহ্ন ও সংক্ষিপ্ত রূপের Plural করতে 's বা s যোগ হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| A | A's |
| 9 | 9's |
| & | &'s |
| M.A. | M.A.s |
| PhD | PhDs |
| M.P. | M.P.s |
| VIP | VIPs |
21 Uncountable Nouns: No Plural
অগণনাযোগ্য Noun-এর Plural হয় না।
| Noun | Meaning |
|---|---|
| Water | জল |
| Rice | চাল |
| Information | তথ্য |
| Furniture | আসবাবপত্র |
| Luggage | মালপত্র |
| Advice | উপদেশ |
| Work | কাজ |
| Money | টাকা |
Note: "Waters" = সমুদ্র, "Works" = কারখানা/সাহিত্যকর্ম — অর্থ পরিবর্তন হয়।
22 Always Plural Nouns
কিছু Noun সর্বদা Plural হয়, Singular হয় না।
| Plural | Meaning |
|---|---|
| Scissors | কাঁচি |
| Trousers | প্যান্ট |
| Spectacles | চশমা |
| Tongs | চিমটা |
| Pliers | প্লায়ার্স |
| Thanks | ধন্যবাদ |
| News | সংবাদ |
| Alms | ভিক্ষা |
| Riches | ধনসম্পদ |
23 Collective Nouns
সমষ্টিবাচক Noun সাধারণত Singular, কিন্তু ভেঙে গেলে বা আলাদা বোঝালে Plural হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Committee | Committees |
| Team | Teams |
| Army | Armies |
| Jury | Juries |
| Government | Governments |
| Family | Families |
24 Nouns with -s but Singular
কিছু Noun-এর শেষে 's' থাকলেও Singular। এগুলো বিষয় বা রোগের নাম।
| Noun | Meaning |
|---|---|
| Mathematics | গণিত |
| Physics | পদার্থবিদ্যা |
| Politics | রাজনীতি |
| Economics | অর্থনীতি |
| Measles | হাম |
| Mumps | গালগলা |
| News | সংবাদ |
25 Material Nouns to Common Nouns
বস্তুবাচক Noun যখন সাধারণ Noun হয়, তখন Plural হয় এবং অর্থ বদলায়।
| Singular | Plural (New Meaning) |
|---|---|
| Iron (লোহা) | Irons (ইস্ত্রি) |
| Copper (তামা) | Coppers (তামার মুদ্রা) |
| Tin (টিন) | Tins (কৌটা) |
| Wood (কাঠ) | Woods (বন) |
26 Different Meaning in Plural
কিছু Noun-এর Plural হলে অর্থ সম্পূর্ণ পরিবর্তন হয়।
| Singular | Plural (Different Meaning) |
|---|---|
| Air (বায়ু) | Airs (ভাব/অহংকার) |
| Good (ভালো) | Goods (পণ্য) |
| Custom (প্রথা) | Customs (শুল্ক) |
| Quarter (এক-চতুর্থাংশ) | Quarters (বাসস্থান) |
| Return (ফেরত) | Returns (লাভ) |
| Force (শক্তি) | Forces (সৈন্যবাহিনী) |
27 Two Plurals, Different Meanings
কিছু Noun-এর দুটি Plural রূপ আছে, অর্থ ভিন্ন।
| Singular | Plural 1 | Plural 2 |
|---|---|---|
| Brother | Brothers (ভাই) | Brethren (ধর্মভাই) |
| Cloth | Cloths (কাপড়ের টুকরা) | Clothes (পোশাক) |
| Die | Dies (ছাঁচ) | Dice (পাশা) |
| Genius | Geniuses (প্রতিভাবান) | Genii (জিন/দৈত্য) |
| Index | Indexes (সূচিপত্র) | Indices (গণিতের সূচক) |
28 Nouns of Measurement After Numerals
পরিমাপবাচক Noun সংখ্যার পরে Singular থাকে যখন Adjective হিসেবে ব্যবহৃত হয়।
| Correct | Incorrect | Meaning |
|---|---|---|
| A five-foot table | A five-feet table | পাঁচ ফুট টেবিল |
| A ten-year plan | A ten-years plan | দশ বছরের পরিকল্পনা |
| Two dozen eggs | Two dozens eggs | দুই ডজন ডিম |
| A three-mile walk | A three-miles walk | তিন মাইল হাঁটা |
Note: কিন্তু "five feet tall", "ten years old" — এখানে Plural হবে কারণ Adjective নয়।
29 Adjective Used as Noun
Adjective যখন Noun হিসেবে ব্যবহৃত হয়, তখন Plural করতে 's' যোগ হয় বা রূপ একই থাকে।
| Singular | Plural | Meaning |
|---|---|---|
| The rich | The rich | ধনীরা |
| The poor | The poor | গরিবরা |
| Black | Blacks | কৃষ্ণাঙ্গরা |
| White | Whites | শ্বেতাঙ্গরা |
30 Proper Nouns: Add -s
ব্যক্তি বা স্থানের নামের Plural করতে 's' যোগ হয়।
| Singular | Plural |
|---|---|
| Mr. Roy | The Roys |
| Miss Das | The Miss Dases |
| The Ganga | The Gangas (rare) |
31 Foreign Plurals Retained
কিছু বিদেশি শব্দ তাদের মূল ভাষার Plural রূপেই ব্যবহৃত হয়।
| Singular | Plural | Origin |
|---|---|---|
| Alumnus | Alumni | Latin |
| Alumna | Alumnae | Latin |
| Madam | Mesdames | French |
| Monsieur | Messieurs | French |
| Bandit | Banditti | Italian |

